Çocuk ve Ergenlerle Söze Dökülemeyen Travmalarla Çalışmak:
Çocuklar yaşadıkları olayları her zaman anlamlandıramaz veya anlatamaz. Ancak bu olaylar, çocukların duygusal ve bedensel dünyasında izler bırakır. Bu izler, genellikle ‘örtük hafıza’ dediğimiz bilinçdışı bir bellekte saklanır. EMDR terapisi ise, bu görünmeyen izleri işleyerek çocukların ve ergenlerin travmalarla sağlıklı bir şekilde baş etmelerine yardımcı olur.
Örtük Hafıza Nedir?
Örtük hafıza, yaşanan deneyimlerin bilinç dışında duygular, beden duyumları ve davranış örüntüleri şeklinde saklandığı bellek türüdür. Özellikle erken çocukluk döneminde yaşanan travmalar, kelimelere dökülemediği için bu bellekte kodlanır (Shapiro, 2018). Bu da çocukların belirli olayları hatırlayamasa bile bedensel tepkiler, ani duygusal patlamalar veya davranış problemleri göstermesine neden olabilir.
EMDR Terapisi Nedir?
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing), travmatik anıların beynin doğal bilgi işleme sistemiyle işlenmesine yardımcı olan, çift yönlü uyarım temelli bir psikoterapi yöntemidir. Bu yöntem, çocukların sadece konuşarak ifade edemedikleri duyguları, beden duyumlarını ve imgeleri işlemesine olanak tanır (Shapiro, 2018).
EMDR ve Örtük Hafıza İlişkisi
EMDR terapisi, örtük bellekte depolanmış ancak açık hafızada yer almayan travmatik anılara ulaşmayı hedefler. Güvenli yer, beden taraması, duygusal regülasyon ve sembolik anlatımlar gibi tekniklerle çocukların sözsüz duygularına temas edilir. Çocukların çizimleri, oyunları veya hikayeleri aracılığıyla ifade ettikleri bu duygular, terapide işlenerek nötrleşir ve entegre hale gelir (Greenwald, 1999; Lovett, 1999).
Ergenlerde EMDR ve Örtük Hafıza
Ergenler, travmaları daha çok davranışsal yollarla ifade eder: öfke, içe kapanma, riskli davranışlar gibi. EMDR, ergenin duygularını tanımasına, bedenini fark etmesine ve yaşadığı olaylara farklı bir bakış açısı geliştirmesine yardımcı olur. Araştırmalar, EMDR’nin ergenlerde travmaya bağlı kaygı, depresyon ve uyum problemlerinde etkili olduğunu göstermektedir (De Roos et al., 2017).
Uygulamada Kullanılan Yöntemler
- Güvenli Yer: Çocuğun zihninde huzurlu bir yer imajı kurularak kaygı düzenlenir.
- Beden Taraması: Travmanın bıraktığı fiziksel izler fark edilir ve işlenir.
- Çizim ve Hikâyeleştirme: Duygular, oyun ve resim yoluyla ifade edilir.
- Duygu-Renk Çalışmaları: Özellikle küçük yaşlarda duygular renklerle anlatılır.
- “Butterfly Hug”: Küçük çocuklarda kullanılan çift yönlü beden uyarımı tekniği.
Ebeveynler Ne Yapabilir?
Eğer çocuğunuzda:
- Sebepsiz öfke nöbetleri,
- Kabuslar ve uyku sorunları,
- Karın ağrısı, mide bulantısı gibi bedensel şikayetler,
- Sosyal geri çekilme,
- Okulda başarısızlık ve dikkat dağınıklığı gibi belirtiler gözlemliyorsanız, bu belirtiler işlenmemiş travmalara işaret ediyor olabilir.
EMDR terapisi, bu tür belirtilerin altında yatan örtük travmaları açığa çıkarmaya ve tedavi etmeye yönelik etkili bir yaklaşımdır.
Çocuklar her zaman yaşadıklarını anlatmaz, çünkü bazen nasıl anlatacaklarını bilemezler. EMDR terapisi, onların söze dökemediği duygulara ulaşmanın ve bu duyguları sağlıklı şekilde işlemelerinin güvenli bir yoludur. Ebeveynler olarak, çocuklarınızda açıklanamayan davranışlar, duygusal patlamalar veya bedensel şikayetler gözlemliyorsanız, bu örtük hafızadaki travmatik izlerin bir işareti olabilir. EMDR terapisi bu izleri silmez, ancak onları anlamlandırır ve dönüştürür.
Gökçen Güven Muayenehanesi Ekibi
Kaynakça
Shapiro, F. (2018). EMDR Therapy: Basic Principles, Protocols, and Procedures.
Greenwald, R. (1999). EMDR in Child and Adolescent Psychotherapy.
Lovett, J. (1999). Small Wonders: Healing Childhood Trauma with EMDR.
De Roos, C. et al. (2017). Comparison of EMDR Therapy, CBT, and Waitlist in Pediatric PTSD.
